ภาวะพัฒนาการล่าช้า
โดย นพ. ชัยสึก จิวะธนะพร
 
เด็กพัฒนาการล่าช้า คือ เด็กที่มีพัฒนาการช้ากว่าลำดับขั้นพัฒนาการปกติตามช่วงอายุของเด็ก โดยที่เด็กอาจจะมีพัฒนาการล่าช้าด้านใดด้านหนึ่ง หรือมากกว่าหนึ่งด้านก็ได้ในด้านหลักของพัฒนาการทั้ง 4 ด้าน คือ
- พัฒนาการด้านนิสัยส่วยบุคคลและการเข้าสังคม
- พัฒนาการด้านการพูดการสื่อสาร
- พัฒนาการด้านการใช้กล้ามเนื้อมัดเล็ก การปรับตัว
- พัฒนาการด้านการใช้กล้ามเนื้อมัดใหญ่
 
ซึ่งพัฒนาการในแต่ละด้านจะเชื่อมโยงสัมพันธ์กันกับการเจริญเติบโตของเด็ก ดังนั้นเมื่อพัฒนาการด้านใดด้านหนึ่งบกพร่องหรือล่าช้า ก็จะส่งผลถึงพัฒนาการด้านอื่นๆด้วย
 
เด็กที่มีพัฒนาการที่ล่าช้าส่วนใหญ่จะได้รับการวินิจฉัยจากแพทย์ เมื่อผู้ปกครองพาเด็กไปพบแพทย์เพื่อทดสอบระดับขั้นของพัฒนาการ หรือเข้ารับการฉีดวัคซีนตามระยะ แต่ในเด็กบางรายผู้ปกครองสามารถสังเกตเห็นได้เองโดยการเปรียบเทียบพัฒนาการของบุตร กับเด็กคนอื่นในวัยเดียวกัน
 


ลำดับขั้นของพัฒนาการของเด็ก 
 
โดยปกติเด็กจะมีพัฒนาการด้านต่างๆ แต่ละช่วงอายุตามลำดับขั้นพัฒนาการ ดังต่อไปนี้
 
อายุ 3 เดือน
- ชันคอได้หลายนาที
- มองและหันตามของที่เคลื่อนไหว
- เริ่มจับและคว้าด้วยมือ 2 ข้าง
- ส่งเสียงอ้อแอ้ในลำคอ ยิ้มง่าย
 
อายุ 6 เดือน
- พลิกคว่ำได้คล่อง
- คืบไปข้างหน้าหรือหลัง เริ่มคลาน
- เอื้อมหยิบของได้แม่นยำ
- ควบคุมเสียงได้ดีขึ้น แต่ไม่เป็นภาษา ส่งเสียงเพื่อบอกอารมณ์ต่างๆ
 
อายุ 9 เดือน
- คลานได้ดี
- เดินโดยเกาะเครื่องเรือนได้
- เริ่มตั้งไข่
- ใช้นิ้วชี้และนิ้วโป้งหยิบของชิ้นเล็กได้
- ใช้คำมีความหมาย เช่น มามะ ปะป๊า อาจพูดได้ 1 หรือ 2 พยางค์ซ้ำๆ
- ทำตามคำสั่งง่ายๆได้
 
อายุ 12 เดือน
- ลุกขึ้นยืนได้เอง ยืนได้ตรง
- ใช้นิ้วชี้สิ่งของ ชอบใช้มือข้างเดียว
- รู้จักชื่อตัวเอง
- พูดเสียงอื่นๆได้มากขึ้น และฝึกพูดอยู่เสมอ
 
อายุ 15 เดือน
- ปีนขึ้นบนโต๊ะเก้าอี้
- เดินเร็ว ๆ เหมือนวิ่ง
- ปิดเปิดฝากล่องเองได้
- พูดคำที่มีความหมายได้ ประมาณ 4-5 คำ
- เริ่มใช้คำศัพท์เฉพาะ หรือแสดงท่าทางบอกความต้องการแทนการร้องไห้
 
อายุ 18 เดือน
- กระโดด 2 ขาได้
- ก้มลงหยิบสิ่งของที่พื้นได้โดยไม่ล้ม
- ต่อแท่งบล้อกไม้ได้สูง 3-4 ชิ้น
- จับดินสอขีดเป็นเส้นยุ่งๆได้
- ชี้หรือบอกส่วนต่างๆของร่างกายได้ถูกต้อง
- พูดเป็นคำๆได้
 
อายุ 21 เดือน
- ชอบกระโดดอยู่กับที่ วิ่ง ปีนป่าย และขว้างปาสิ่งของ
- ต่อแท่งบล้อกไม้ได้ 5-6 ชิ้น
- แสดงความถนัดของมือข้างใดข้างหนึ่ง
- พูดคำศัพท์ได้ประมาณ 200 คำหรือมากกว่านั้น
- เชื่อมคำ 2 คำเข้าด้วยกัน เช่น ไปเที่ยว กินข้าว
 
อายุ 24 เดือน
- เดินหลบหลีกสิ่งกีดขวางได้ดี
- กล้ามเนื้อมือและสายตาทำงานประสานกันมากขี้น
- พัฒนาการในการใช้มือซ้ายหรือขวาเห็นได้ชัดขึ้น
- พูดคำศัพท์ต่างๆได้ประมาณ 500 คำหรือมากกว่านั้น
 
อายุ 36 เดือน
- กระโดด 2 ขาพร้อมกันได้
- ยืนด้วยขาข้างเดียวได้ 2 วินาที
- ขี่จักรยาน 3 ล้อได้
- กระโดดลงจากเก้าอี้
- มือและนิ้วทำงานประสานกันได้ดี
- การพูดและการรับรู้คำศัพท์เพิ่มขึ้นอย่างรวดเร็ว
- บอกชื่อจริง นามสกุลได้
 
อายุ 48 เดือน
- วิ่ง กระโดดได้ดี
- กระโดด 2 ขา หรือขาเดียวได้ 2-3 ก้าว
- โยนรับส่งลูกบอลได้ดี
- จับดินสอได้ดี ลากเส้นวาดรูปได้บ้าง
- ใช้กรรไกรตัดกระดาษได้ดี
- พูดประโยคยาวๆ ได้มากขึ้น
- รู้จักเรียงประโยคได้ถูกต้อง
 
อายุ 60 เดือน
- กระโดดขาเดียวได้ไกล 4-6 ก้าว
- ก้าวสลับเท้าขึ้นบันไดได้คล่อง
- วาดรูปคนโดยมีอวัยวะส่วนต่างๆ
- ใช้กรรไกรตัดกระดาษตามเส้น
- รู้จักเพศตนเอง
- บอกขนาด สี แยกแยะความแตกต่างได้
 
แนวทางในการรักษาเด็กที่มีพัฒนาการล่าช้ามีหลายแบบ ซึ่งต้องทำควบคู่กันไป คือการดูแลรักษาด้วยกุมารแพทย์ด้านพัฒนาการ การทำกิจกรรมบำบัด การศึกษาพิเศษ การแก้ไขการพูด กายภาพบำบัด เป็นต้น ซึ่งถ้าผู้ปกครองไม่นิ่งนอนใจ เข้ารับการรักษาแต่เนิ่นๆ ให้เด็กได้รับการกระตุ้นพัฒนาการที่เหมาะสม จะสามารถทำให้เด็กมีพัฒนาการที่ดีขึ้นเหมาะสมตามวัยได้