ภาวะครรภ์เป็นพิษ (preeclampsia)
โดย นพ. ชัยสึก จิวะธนะพร
 
ครรภ์เป็นพิษ ( preeclampsia ) เป็นภาวะแทรกซ้อนในขณะตั้งครรภ์ ซึ่งอาจทำให้คุณแม่ตั้งครรภ์มีอันตรายถึงชีวิตได้ เนื่องจากการดำเนินของโรค ซึ่งยังไม่ทราบสาเหตุการเกิดที่แน่ชัด ระยะเวลาของการเกิดโรคและความรุนแรงของโรคก็ไม่มีความแน่นอน ไม่สามารถคาดเดาได้อย่างแม่นยำ ทำให้การวินิจฉัยโรคมักจะล่าช้า ต้องมีอาการแสดงก่อน ทำให้การรักษาก็จะมีความล่าช้าตามไปด้วย จนบางครั้งอาจจะทำให้เกิดอันตรายต่อทารกและคุณแม่ตั้งครรภ์ได้
 
 
 
 
สาเหตุของครรภ์เป็นพิษ
  
ยังไม่ทราบสาเหตุที่แน่ชัด เท่าที่มีหลักฐานเชื่อว่าเกิดจากรกมีการสร้างโปรตีนชนิดหนึ่งซึ่งเมื่อเข้าสู่กระแสเลือดของแม่จะทำให้เกิดความดันโลหิตสูง และเกิดภาวะครรภ์เป็นพิษ
 
โดยมีปัจจัยเสี่ยง ได้แก่
- การตั้งครรภ์ในขณะอายุน้อยกว่า 20 ปี หรือมากกว่า 35 ปี
- เป็นการตั้งครรภ์ครั้งแรก
- มีน้ำหนักตัวเกินเกณฑ์มาตรฐาน
- ตั้งครรภ์แฝด
- เคยมีประวัติครรภ์เป็นพิษหรือโรคหลอดเลือดหัวใจในครอบครัว
- มีโรคประจำตัว หรือโรคแทรกซ้อนในขณะตั้งครรภ์ เช่น ความดันโลหิตสูง โรคไต เบาหวาน โรคแพ้ภูมิตนเอง (SLE) ข้ออักเสบรูมาตอยด์
 
 
อาการของครรภ์เป็นพิษ
 
  • ความดันโลหิตสูง
  • ตรวจพบโปรตีนในปัสสาวะ
  • บวมมาก โดยเฉพาะถ้ามีการบวมที่หน้า แขน และเท้า
  • น้ำหนักขึ้นอย่างเร็ว/ทันที ( มากกว่า 1 กิโลกรัมต่อสัปดาห์ในไตรมาสที่ 3 )
  • ปวดศีรษะ ตามัว จุกแน่นลิ้นปี่
  • มีเอนไซม์การทำงานของตับ กรดยูริคสูงขึ้น
  • ภาวะเกร็ดเลือดต่ำ
อาการต่างๆเหล่านี้อาจมีแค่อาการใดอาการหนึ่งเพียงอย่างเดียว หรือมีร่วมกันหลายๆอาการก็ได้
 
 
การวินิจฉัยภาวะครรภ์เป็นพิษ
 
  • ความดันโลหิตสูง
  • อาการบวมตามมือ ข้อมือ ตามเท้า หน้าแข้ง และใบหน้า
  • ตรวจพบโปรตีนในปัสสาวะ
 
ในปัจจุบันมีการตรวจคัดกรองและประเมินความเสี่ยงของการเกิดภาวะครรภ์เป็นพิษ ในรายที่มีปัจจัยเสี่ยง โดยใช้การตรวจสารบ่งชี้ภาวะครรภ์เป็นพิษ ซึ่งได้แก่
 
- ระดับโปรตีนส่งเสริมการสร้างหลอดเลือด (PlGF; Placental Growth Factor)
- และโปรตีนที่มีฤทธิ์ยับยั้งการสร้างหลอดเลือด (sFlt-1: Soluble Fms-like Tyrosine Kinase-1)
การตรวจที่แนะนำจะทำในช่วงอายุครรภ์ 20 สัปดาห์ขึ้นไป โดยถ้าระดับของโปรตีน 2 ตัวนี้ไม่สมดุลกัน คือ ระดับของโปรตีนส่งเสริมการสร้างหลอดเลือดต่ำลง ในขณะที่ระดับของโปรตีนยับยั้งการสร้างหลอดเลือดสูงขึ้น นั่นอาจแสดงให้แพทย์ทราบได้ว่าคุณแม่ตั้งครรภ์เกิดภาวะครรภ์เป็นพิษขึ้น
 
 
ภาวะแทรกซ้อนของครรภ์เป็นพิษ
 
ในคุณแม่ตั้งครรภ์
อาจจะมีเลือดออกในอวัยวะต่าง ๆ จากภาวะเกล็ดเลือดต่ำ, มีภาวะน้ำท่วมปอด, เกิดอาการชัก และเสียชีวิต (จากการมีเลือดออกในสมองจากหลอดเลือดในสมองแตก หรือมีเลือดออกในอวัยวะภายในและเลือดไม่แข็งตัว) ในบางรายอาจพบว่ามีภาวะไตวายเฉียบพลันหรือตับอักเสบ
 
ในทารก
ทารกในครรภ์มีภาวะเจริญเติบโตช้า, มีภาวะน้ำคร่ำน้อย, มีภาวะรกลอกตัวก่อนกำหนด, มีโอกาสคลอดก่อนกำหนดมากกว่าปกติ, และทารกเสียชีวิตในครรภ์
 
 
การป้องกันภาวะครรภ์เป็นพิษ
 
ไม่มีวิธีใดป้องกันภาวะครรภ์เป็นพิษได้ 100% แต่เมื่อคุณแม่เริ่มตั้งครรภ์ก็สามารถลดความเสี่ยงได้ด้วยวิธีการเหล่านี้
  1. พักผ่อนให้เพียงพอ
  2. ออกกำลังกายอย่าง
  3. ลดการรับประทานอาหารที่มีรสจัด (โดยเฉพาะรสเค็มจัด) หลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันสูง เช่น อาหารผักด้วยน้ำมันหรืออาหารทอด เพิ่มอาหารที่มีโปรตีน เช่น เนื้อสัตว์ ตับ นม ไข่
  4. หลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีแอลกอฮอล์และเครื่องดื่มที่มีคาเฟอีน เช่น กาแฟ ชา น้ำอัดลม เครื่องดื่มชูกำลัง
  5. ฝากครรภ์ในทันทีเมื่อเริ่มรู้ตัวว่ากำลังตั้งครรภ์