อาการปวดหลังขณะตั้งครรภ์
โดย นพ. ชัยสึก จิวะธนะพร
 
อาการปวดหลังขณะตั้งครรภ์พบได้กับหญิงตั้งครรภ์เกือบทุกราย สามารถจะเกิดได้ทุกช่วงของการตั้งครรภ์ ตั้งแต่อายุครรภ์อ่อนๆ จนถึงช่วงใกล้คลอด บริเวณที่ปวดมักจะเป็นแถวกล้ามเนื้อหลัง เอว ก้นกบ และร้าวลงไปที่ต้นขาและขาหนีบ หรือบริเวณหัวเหน่าได้ ในบางรายการปวดอาจจะลามมาถึงกล้ามเนื้อหลังส่วนบนด้วย
 
 
สาเหตุของอาการปวดหลังขณะตั้งครรภ์

1. น้ำหนักตัวของหญิงตั้งครรภ์ที่เพิ่มมากขึ้น จากช่วงก่อนท้อง ทำให้ร่างกายต้องรับน้ำหนักมากขึ้น โดยเฉพาะช่วงลำตัว กระดูกสันหลัง กล้ามเนื้อหลัง

2. ท้องที่มีขนาดโตขึ้นเรื่อยๆ เมื่ออายุครรภ์มากขึ้น จะทำให้จุดศูนย์ถ่วงของร่างกายเปลี่ยนไป ร่างกายจะมีการปรับท่าทางโดยอัตโนมัติ โดยการแอ่นหลังมากกว่าปกติ กล้ามเนื้อหลังก็จะทำหน้าที่รับน้ำหนักมากขึ้น

3. ขณะตั้งครรภ์ร่างกายจะมีฮอร์โมนบางตัวหลั่งออกมา ทำให้เส้นเอ็นของข้อต่อต่าง ๆ ยืดตัว ข้อต่อตามร่างกายหลวม โดยเฉพาะบริเวณข้อต่อของกระดูกสันหลังส่วนล่าง และข้อต่อบริเวณรอบกระดูกเชิงกราน เพื่อเตรียมความพร้อมในช่วงก่อนการคลอดบุตร

 
อาการปวดหลังนี้จะพบได้ทุกช่วงของการตั้งครรภ์ แต่จะเป็นมากขึ้นในช่วงใกล้คลอด เนื่องจากการเปลี่ยนแปลงของร่างกายจะมีมากขึ้นตามลำดับ เมื่ออายุครรภ์ของทารกมากขึ้น อาการปวดหลังมักจะรบกวนคุณแม่ค่อนข้างมาก จนทำให้มีผลต่อการทำงาน การนอนหลับได้ เมื่อนอนหลับพักผ่อนไม่เพียงพอก็จะส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ทำให้ทารกในครรภ์โตช้า ดังนั้นคุณแม่ตั้งครรภ์จึงควรเตรียมวิธีป้องกันไว้ด้วย

การป้องกันอาการปวดหลังขณะตั้งครรภ์

1. ออกกำลังกายสม่ำเสมอทั้งช่วงก่อนตั้งครรภ์ และช่วงตั้งครรภ์ เพื่อช่วยให้กล้ามเนื้อหลังมีความแข็งแรงยืดหยุ่นดี รองรับน้ำหนักทารกที่โตขึ้น การออกกำลังที่เหมาะสม เช่น การเดิน วายน้ำ โยคะ เป็นต้น
2. ควรจัดท่าทางขณะนั่ง ยืน เดิน ให้ถูกสุขลักษณะตั้งแต่ก่อนตั้งครรภ์ และช่วงตั้งครรภ์ พยายามอย่าให้หลังแอ่นเกินไป ยืดไหลให้ตั้งตรงไว้เสมอ ๆ ในขณะนั่ง ยืนและเดิน

3. ขณะอยู่ท่านั่ง ให้วางเท้าบนม้านั่งเตี้ยๆ โดยให้เข่าสูงกว่าสะโพกเล็กน้อย ให้น้ำหนักตัวลงที่ขาทั่ง 2 ข้าง ไม่ให้ลงที่ก้น ไม่ควรนั่งไขว้ห้าง ยืดหลังให้ตรง ก้นชิดพนักพิงเก้าอี้ อย่าอยู่ท่าเดียวนาน ๆ ควรขยับตัวบ่อยๆ หรือลูกเดินเปลี่ยนอริยาบถอยู่เรื่อยๆ
4. เวลายืนอย่ายืนนิ่งท่าเดียวนาน ๆ ให้เปลี่ยนท่าบ่อย ๆ สลับกันทิ้งน้ำหนักลงที่ขาคนละข้าง

5. เวลานอน ถ้านอนหงายให้เอาหมอนหนุนบริเวณใต้เข่าเล็กน้อย ถ้านอนตะแคงให้งอเข่า 1-2 ข้าง เข่าด้านบนหนุนด้วยหมอนนุ่ม ๆ หรือเอาหมอนขั้นกลางระหว่างเข่า 2 ข้าง และใช้หมอนอีกใบหนุนท้องไว้

6. หลีกเลี่ยงการยกของหนักหรืออุ้มของหนักๆ เวลาจะก้มยกของอย่ายืนงอตัวก้มหลังลงไปยกของโดยตรง ให้ย่อเข่า หลังตรง ยกของแล้วค่อยลุกขึ้น ทำอย่างช้าๆ

7. ไม่ควรใส่รองเท้าส้นสูง เพราะจะทำให้หลังรับน้ำหนักมากขึ้นอีก การใส่สายรัดหรือชุดพยุงท้องส่วนล่างจะช่วยให้รู้สึกสบายขึ้น

8. ถ้ามีอาการปวดหลัง ให้ใช้วิธีประคบร้อนหรือประคบเย็น ก็จะช่วยได้ ถ้าเป็นมากอาจจะทานยากลุ่มพาราเซตตามอล หรือใช้ยานวดเฉพาะที่ได้แต่ไม่ควรออกแรงกดลงไปบริเวณที่มีอาการปวด จะยิ่งทำให้กล้ามเนื้อมีการอักเสบมากขึ้น

ถ้าใช้วิธีป้องกัน หรือรักษาเบื้องต้นแล้วยังไม่ดีขึ้น หรือมีอาการปวดมาก ก็ควรต้องปรึกษาแพทย์ที่ดูแล เพราะการปวกหลังมากๆอาจเกิดจากสาเหตุอื่นได้ เช่นข้อต่อกระดูกสันหลังยุบตัว กระดูกทับเส้นประสาท หรืออาจเป็นจากการติดเชื้อกรวยไตอักเสบก็ได้