ข้อควรระวังหลังคลอดสำหรับคุณแม่
โดย นพ. ชัยสึก จิวะธนะพร
 
คุณแม่หลังคลอด เป็นช่วงที่ต้องการการพักฟื้นร่างกาย เพื่อเตรียมรับมือกับการเลี้ยงลูก และยังต้องฟื้นฟูสุขภาพร่างกายของตนเองด้วย ยิ่งในช่วงที่ต้องให้นมบุตร ยิ่งต้องระวังดูแลสุขภาพ อาหารการกินมากเป็นพิเศษ เพราะสภาพร่างกาย และอาหารที่รับประทานจะมีผลกระทบถ่ายทอดไปที่ลูกด้วย ปัจจัยเหล่านี้เป็นสิ่งที่ควรระวังในคุณแม่ช่วงหลังคลอด
 
อย่าเครียดมากเกิน

ตามปกติแล้วหลังคลอดบุตร ช่วงหลังคลอดคุณแม่อาจจะมีอาการของโรคซึมเศร้าได้ แต่อาการจะสามารถลดลง และหายไปได้เอง แต่หากเป็นมากเกินกว่า 4 สัปดาห์ควรจะต้องปรึกษาแพทย์ ความเครียดนั้นมีผลกระทบต่ออารมณ์ และสภาพจิตใจ การที่มีสภาวะอารมณ์ที่ไม่ปกติ เครียด ทารกจะสามารถดูดซับอารมณ์ของมารดาได้ นอกจากนั้นภาวะเครียดก็จะมีผลกระทบต่อการสร้างน้ำนม ทำให้แม่ไม่มีน้ำนมหรือ มีน้ำนมลดลงด้วย
วิธีช่วยคือ ลดภาระงานลงบ้าง เช่น งานบ้านอาจจะหาคนช่วยแบ่งเบาภาระต่างๆ จำพวกซักผ้า ถูบ้าน งานครัว หาเวลาว่างพักผ่อนในช่วงที่ลูกนอนหลับแล้ว
 
ทานอาหารที่มีประโยชน์

ทานอาหารให้ครบ 5 หมู่ เน้นผักและผลไม้ โปรตีน ดื่มน้ำสะอาดเป็นประจำ ไม่ควรทานอาหารประเภทหมักดอง อาหารค้างคืน อาหารสุกๆดิบๆ อาหารที่มีสารปรุงแต่ง เพราะจะทำให้ท้องเสีย ท้องอืด อาหารที่มีสารปรุงแต่งก็อาจจะมีผลต่อน้ำนมที่ส่งผ่านไปยังลูกน้อยด้วย ส่วนยาหรือสมุนไพรที่มีสรรพคุณช่วยเพิ่มน้ำนมหรือเร่งกระชับมดลูก ต้องระวังถ้ามีสารพวกแอลกอฮอล์หรือสเตียรอยด์ก็ต้องหลีกเลี่ยง

อย่าออกกำลังกายหนักเกินไป

การออกกำลังกายเป็นสิ่งที่ดี แต่คุณแม่หลังคลอดบุตรควรออกกำลังกายด้วยความระมัดระวังเริ่มต้นทีละน้อย ในมารดาที่คลอดบุตรเองอาจจะเริ่มซัก1-2 สัปดาห์หลังคลอด ส่วนมารดาที่ผ่าตัดคลอดอาจจะต้องรอหลัง 1 เดือนไปแล้ว หรือจนกว่าแผลผ่าตัดจะหายสนิทดี เมื่อออกกำลังกายครั้งแรกๆควรเริ่มทีละน้อยก่อน และค่อยๆเพิ่มระดับความแรงที่มากขึ้นในเวลาต่อมา
 
ไม่ควรหักโหมออกกำลังกายอย่างรุนแรงตั้งแต่เริ่ม โดยเฉพาะบริเวณหน้าท้อง เพราะอาจมีผลกระทบกับตัวมดลูกและแผลผ่าตัดได้

ไม่ควรมีเพศสัมพันธ์เร็วเกินไป

การมีเพศสัมพันธ์หลังคลอดควรรอให้แผลฝีเย็บ หรือแผลผ่าตัดหายสนิทดีก่อน และรอให้เลือดน้ำคาวปลาหมดสนิท เนื่องจากการมีเพศสัมพันธ์ที่เร็วเกินไป อาจจะกระทบกระเทือนกับแผลฝีเย็บ แผลผ่าตัดทำให้ฉีกขาด ปริแตกได้ และยังมีโอกาสติดเชื้อในโพรงมดลูกมากขึ้นด้วย

 
ควรรออย่างน้อย 6 สัปดาห์ เพื่อให้ร่างกายฟื้นฟูสภาพปกติ แต่ก็ควรต้องระวังในเรื่องการคุมกำเนิดด้วย เพราะคุณแม่บางคนที่ไม่ได้ให้นมบุตร หรือให้แต่ไม่สม่ำเสมออาจจะมีการตกไข่และสามารถตั้งครรภ์หลัง 6 สัปดาห์ไปแล้ว

งดดื่มแอลกอฮอล์

ควรหลีกเลี่ยงเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมแอลกอฮอล์ทุกชนิด เพราะแอลกอฮอล์ นอกจากไม่มีสารอาหารที่มีประโยชน์แล้ว ยังมีผลเสียต่อสุขภาพ สามารถผ่านน้ำนมไปยังลูกได้ และทำให้ปริมาณน้ำนมลดลงด้วย ส่วนทารกที่ได้รับน้ำนมจากแม่ที่ทานแอลกอฮอล์มีการศึกษาพบว่ามีพัฒนาการที่ช้ากว่าปกติ และมีการเจริญเติบโตช้ากว่าเด็กทั่วไป

ไม่ควรรับประทานยาด้วยตนเอง

เมื่อมีการเจ็บป่วยหรือไม่สบาย ควรปรึกษาแพทย์ที่ทำการรักษาประจำ ไม่ควรจะซื้อยาทานเอง โดยเฉพาะกลุ่มยาปฏิชีวนะ ยาที่มีส่วนผสมสเตียรอยด์ ยาฮอร์โมน ยานอนหลับ เนื่องจากยาที่กล่าวมานี้สามารถผ่านทางน้ำนมและออกฤทธิ์โดยตรงต่อทารก
 
คุณแม่หลังคลอดเป็นช่วงที่ร่างกายค่อนข้างจะอ่อนแอ เหนื่อยล้า ทั้งในเรื่องการเลี้ยงดูลูก ให้นมลูก และเป็นช่วงฟื้นฟูร่างกายจากการตั้งครรภ์ ดังนั้นคุณแม่ควรจะต้องระมัดระวังมากขึ้น ทั้งในด้านการดูแลสุขภาพ การรับประทานอาหาร เพราะจะส่งผลถึงสุขภาพร่างกายในอนาคต ทั้งของตัวแม่เองและทารกน้อยด้วย