การคลอดก่อนกำหนด
โดย นพ. ชัยสึก จิวะธนะพร
 
ปกติแล้วการตั้งครรภ์ในมนุษย์ ทารกในครรภ์ใช้เวลาพัฒนาการจนถึงช่วงที่ทารกสมบูรณ์พร้อม คลอดออกมาแล้วไม่มีภาวะแทรกซ้อน จะใช้เวลาทั้งหมด 37-40 สัปดาห์ ถ้าทารกคลอดออกมาก่อน เรียกว่าการคลอดก่อนกำหนด
 
ถึงแม้ว่าวิทยาการทางการแพทย์ในปัจจุบันจะสามารถดูแลเด็กที่คลอดก่อนกำหนดได้ โดยที่น้อยสุดที่มีรายงาน ประมาณ 24 สัปดาห์ แต่ทารกคลอดออกมาก็มักจะมีความผิดปกติมากบ้างน้อยบ้างเมื่อเจริญเติบโตขึ้น และยังมีค่าใช้จ่ายที่มากขึ้นด้วย
 
 
 
 
สาเหตุของการคลอดก่อนกำหนด
 
1. สาเหตุจากแม่ เช่น มีประวัติการคลอดก่อนกำหนดในครรภ์ที่แล้ว แม่มีปัญหาของตัวมดลูก เช่น เนื้องอกมดลูก เคยผ่าตัดปากมดลูก ทารกครรภ์แฝด หรือแฝดน้ำ โรคทางอายุรกรรม เช่น โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง ครรภ์เป็นพิษ การพักผ่อนน้อย ทำงานหนัก เป็นต้น
 
2. สาเหตุจากลูก  อาจเกิดจากภาวะผิดปกติของทารกในครรภ์ เช่น ทารกมีความพิการแต่กำเนิด ทารกติดเชื้อในครรภ์ ทารกน้ำหนักน้อยกว่าเกณฑ์ หรือโรคในเด็กบางอย่างเช่น ความพิการแต่กำเนิดของหัวใจ ลำไส้ สมอง ทำให้ต้องคลอดก่อนกำหนดเพื่อนำทารกมารักษาโดยเร็ว
 
 
ผลกระทบต่อทารกเมื่อคลอดก่อนกำหนด
 
ทารกที่คลอดก่อนกำหนด มีภาวะเสี่ยงต่อสุขภาพและอวัยวะต่างๆในร่างกายหลายด้าน เพราะส่วนต่าง ๆ ของร่างกายยังพัฒนาไม่เต็มที่ อวัยวะที่สำคัญที่อาจจะมีปัญหา เช่น
 
สมอง ปัญหาที่พบได้บ่อยคือภาวะเลือดออกในสมอง โดยจะพบความเสี่ยงสูงในช่วง 72 ชั่วโมงแรกหลังคลอด นอกจากนี้ทารกที่คลอดก่อนกำหนดยังพบว่ามีภาวะขาดออกซิเจน และการขาดออกซิเจนอาจจะทำให้เนื้อสมองตาย เมื่อโตขึ้นจะมีปัญหาสมองพิการได้
 
ตา เกิดจากจอประสาทตายังพัฒนาไม่เต็มที่ในทารกที่คลอดก่อน 36 สัปดาห์ และในทารกที่คลอดก่อนกำหนดมากๆ และจำเป็นต้องให้ออกซิเจน การได้ออกซิเจนระดับสูงๆเป็นเวลานานจะทำให้มีปัญหาเกี่ยวกับดวงตาได้
 
หัวใจ เด็กคลอดก่อนกำหนดที่มีน้ำหนักน้อย จะมีปัญหาเรื่องเส้นเลือดหัวใจ ที่ทำงานผิดปกติ ซึ่งอาจเป็นสาเหตุทำให้เด็กหัวใจวาย หัวใจเต้นเร็ว หายใจหอบได้
 
ปอด เด็กคลอดก่อนกำหนดจะมีปัญหาปอดไม่เจริญเติบโต หรือยังเติบโตไม่เต็มที่ บางครั้งถ้าแพทย์ที่ทำการรักษาทราบว่าอาจจะต้องคลอดด่อนกำหนด ก็จะฉีดยาเร่งการเจริญเติบโตของปอดก่อนที่ทารกจะคลอด
 
ลำไส้ ปัญหาที่พบได้บ่อย คือลำไส้เน่าตายจากการติดเชื้อ การได้รับนมแม่จะช่วยลดอาการนี้ได้ ดังนั้นจึงแนะนำให้ทารกที่คลอดก่อนกำหนดทานนมแม่ให้มากและนานที่สุด
 
 
พัฒนาการทารกที่คลอดก่อนกำหนด
 
ในช่วงปีแรก พัฒนาการของเด็กที่คลอดก่อนกำหนด จะช้ากว่าเด็กที่ครบกำหนด แต่พอผ่าน18 เดือนไปก็จะมีพัฒนาการที่พอๆกัน ดังนั้นในช่วงแรกๆ จะพบว่าทารกอาจมีพัฒนาการในเรื่องการดูดนมแม่ช้า หรือดูดไม่เก่ง เพราะระบบการดูดจะเริ่มพัฒนาช่วงใกล้ๆคลอดแล้ว
 
ดังนั้นไม่ต้องกังวล ถ้าพ่อแม่ดูแลและให้ความรักอย่างเต็มที่ ตามคำแนะนำของแพทย์ หมั่นสังเกตและกระตุ้นพัฒนาการ เมื่อมีปัญหารีบปรึกษาแพทย์ ทารกก็จะสามารถเติบโตแข็งแรงได้เหมือนปกติ
 
 
การดูแลเด็กคลอดก่อนกำหนด
 
เด็กที่คลอดก่อนกำหนดอาจกินนมได้น้อยกว่าเด็กปกติ และระบบการปรับอุณหภูมิของร่างกายยังทำได้ไม่ดี มีโอกาสติดเชื้อได้ง่าย การดูแลจึงต้องระมัดระวังมากกว่าปกติ ระวังเรื่องการติดเชื้อ ควรห้ามแขก หรือบุคคลอื่นๆที่ไม่สบายเป็นไข้ออกจากทารก
 
สำหรับมารดา การดูแลรักษาความสะอาดก็เป็นเรื่องสำคัญ ทุกครั้งที่ให้นมหรือชงนม ต้องล้างมือให้สะอาด เครื่องใช้ทุกอย่างสำหรับเด็กต้องสะอาด เด็กคลอดก่อนกำหนดควรเลี้ยงด้วยนมแม่เป็นอย่างยิ่ง ถ้าไม่มีจริงๆ ค่อยให้นมผสม และควรเป็นตัวเดียวกันกับที่ได้ในโรงพยาบาล อัตราส่วนที่ชงก็ให้เหมือนหรือใกล้เคียงกัน
 
ปริมาณนมที่เด็กดูดจะแตกต่างกันตามน้ำหนักตัว โดยปริมาณแล้วเด็กจะกินนมวันละ 5-6 ออนซ์ต่อน้ำหนัก 1 กิโลกรัม ดังนั้นถ้าเด็กน้ำหนัก 2.5 กิโลกรัม ก็ควรจะกินนมวันละ 12-15 ออนซ์
 
การอาบน้ำ ไม่ควรอาบให้บ่อยเพื่อรักษาพลังงานที่มีอยู่น้อยในตัวเด็กเอาไว้ อาจจะอาบน้ำให้วันละหนึ่งครั้ง จนกระทั่งเด็กดูดนมได้ครั้งละเกินกว่า 3 ออนซ์และน้ำหนักตัวเกิน 3 กิโลกรัมขึ้นไปจึงจะอาบน้ำได้ตามปกติ