ทางเลือกในการรักษาของผู้ที่มีบุตรยาก
โดย นพ. ชัยสึก จิวะธนะพร
 
        สาเหตุของผู้ที่มีบุตรยากทั้งหมดทั้งจากปัจจัยทางฝ่ายชายและฝ่ายหญิง สามารถที่จะรักษาให้ประสบความสำเร็จได้ วิธีการรักษามีทั้ง
 
  •         - การหาช่วงวันไข่ตกที่แน่นอน และมีเพศสัมพันธ์ตามธรรมชาติ
  •         - การใช้ยารักษาเพื่อช่วยการตกไข่ กระตุ้นไข่
  •         - เทคโนโลยีช่วยช่วยการเจริญพันธุ์ เช่น การฉีดน้ำเชื้อเข้าในโพรงมดลูก (Intrauterine insemination : IUI) การทำเด็กหลอดแก้ว (IVF)
  •         - การผ่าตัดแก้ไขความผิดปกติอวัยวะสืบพันธุ์ เช่นเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เนื้องอกมดลูก ถุงน้ำรังไข่

การใช้ยากระตุ้นไข่และตกไข่
 
        การใช้ยากระตุ้นไข่ ทำให้มีฟองไข่ที่สมบูรณ์และอาจจำนวนฟองไข่ได้มากกว่า 1 ฟอง ใน 1 รอบ บางครั้งจะมีการใช้ยาอีกกลุ่มหนึ่งเพื่อช่วยทำให้ไข่ตก ซึ่งสามารถกำหนดระยะเวลาที่ไข่จะตกได้แม่นยำ มีประโยชน์ในการกำหนดเวลาการมีเพศสัมพันธุ์, หรือในรายที่จะทำการฉีดเชื้อผสมเทียม IUI และ การทำเด็กหลอดแก้ว ซึ่งต้องการทราบเวลาที่แน่นอนของการตกไข่
 
        การใช้ยามีความเสี่ยงคือ อาจทำให้เกิดการตั้งครรภ์แฝดในกรณีที่มีฟองไข่มากกว่า 1 ใบ และอาจทำให้เกิดถุงน้ำรังไข่ และภาวะแทรกซ้อนจากภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกินไป เช่น ปวดท้องน้อย แน่นหน้าอก คลื่นไส้ อาเจียน ยาที่ใช้ในการกระตุ้นไข่บ่อยๆได้แก่ Clomiphene Citrate, Gonadotropins, femara
 
        ส่วนยาที่ใช้เพื่อกระตุ้นให้มีการตกไข่ ที่ใช้บ่อยๆ เช่น ovidrel, pregnyl
 
        Clomiphene Citrate เป็นยาเม็ดที่ใช้ในกรณีที่มีปัญหาเรื่องภาวะไม่ตกไข่ ภาวะที่มีถุงน้ำเจริญมากผิดปกติในรังไข่ (PCOS) อาการข้างเคียงได้แก่ ปวดศีรษะ ตาพร่า ร้อนวูบวาบ
 
        Gonadotropins เป็นยาฉีดที่ช่วยเพิ่มจำนวนไข่จากปกติรอบธรรมชาติจะโตเพียง 1 ใบ ให้ฟองไข่โตหลายใบ และยังช่วยให้ไข่โตเต็มที่ด้วย อาการข้างเคียง ได้แก่ แน่นท้อง ท้องอืด น้ำในท้อง เหนื่อยง่าย จากการที่มีภาวะรังไข่ถูกกระตุ้นมากเกิน
 
        Glucophage (Metformin) : เป็นยาที่ใช้ในผู้ป่วยที่ต้องการลดระดับอินซูลินในกระแสเลือดให้ต่ำลง ส่วนใหญ่ใช้กับโรคถุงน้ำเจริญมากผืดปกติในรังไข่ (PCOS) ทำให้อาการดีขึ้น 3-4 เดือน หลังจากรับประทาน Metformin มักใช้เป็นยาร่วมในการกระตุ้นไข่ คู่กับกลุ่ม clomiphene หรือ gonadotropins เพื่อให้การตอบสนองต่อยากระตุ้นไข่ดีขึ้น
 
        การกระตุ้นไข่บางครั้งใช้ร่วมกันระหว่าง Clomiphene กับ Gonadotropins เพื่อให้ได้ไข่หลายใบ ผู้ที่ได้รับการกระตุ้นไข่ต้องได้รับการทำอัลตร้าซาวนด์ติดตามเป็นระยะ เพื่อให้แน่ใจว่าไม่ได้กระตุ้นไข่มากเกินไป และเป็นการช่วยในการกำหนดขนาดการใช้ยา ว่ามากหรือน้อยเกินไปจะได้ปรับยาให้เหมาะสม การรักษาเช่นนี้ เมื่อผ่านกระบวนการกระตุ้นไข่ แพทย์จะสั่งให้ฮอร์โมน ที่จะทำให้ไข่ตกภายใน 36-42 ชั่วโมง ผู้ป่วยจะต้องมีเพศสัมพันธ์ในช่วงเวลานั้น หรือทำ IUI หรือ ทำการเก็บไข่ในการทำเด็กหลอดแก้ว
 
 
การฉีดเชื้อผสมเทียม (IUI)
 
        IUI เป็นการฉีดอสุจิที่ผ่านการเตรียมในห้องปฏิบัติการ เข้าไปในโพรงมดลูกโดยตรงในช่วงเวลาไข่ตก ทำในกรณีที่มีปัญหาเล็กน้อยเกี่ยวกับตัวอสุจิ เช่น จำนวนน้อย หรือตัวเคลื่อนที่น้อย หรือการเข้ากันไม่ได้ระหว่างตัวอสุจิกับมูกที่ปากมดลูก สามารถช่วยผู้ชายที่มีปัญหาในการหลั่ง เช่น การหลั่งเร็วได้ด้วย IUI ช่วยเพิ่มจำนวนการตั้งครรภ์ เนื่องจากตัวอสุจิเข้าไปในโพรงมดลูกโดยตรง(โดยไม่ผ่านช่องคลอด) ทำให้ได้ปริมาณที่มากขึ้นที่จะไปผสมกับไข่ที่ท่อนำไข่

        ก่อนทำ IUI จะต้องเตรียมน้ำเชื้ออสุจิ (เป็นน้ำยาที่ไม่ทำปฏิกิริยากับเยื่อบุโพรงมดลูก และจะช่วยเพิ่มคุณภาพของตัวอสุจิด้วย) หลังจากล้างแล้ว จะฉีดน้ำเชื้ออสุจิผ่านท่อพลาสติกเข้าสู่โพรงมดลูก ขั้นตอนนี้จะไม่รู้สึกเจ็บ เหมือนกับการตรวจภายในทั่วๆไป หลังการ IUI ผู้ป่วยสามารถปฏิบัติกิจวัตรประจำวันได้ตามปกติ
 

การทำเด็กหลอดแก้ว (IVF)
 
        เป็นวิธีเก็บเซลล์สืบพันธ์ทั้งไข่และอสุจิ มาผสมกันให้เกิดการปฏิสนธินอกร่างกายจนแบ่งเซลล์เป็นตัวอ่อน และทำการเลี้ยงตัวอ่อนภายใต้สภาวะแวดล้อมที่เหมาะสมในห้องปฏิบัติการแล้วจึงใส่กลับตัวอ่อนเข้าสู่โพรงมดลูก ทำในกรณีดังนี้
 
  •         - ท่อนำไข่อุดตันทั้ง 2 ข้าง
  •         - มีพังผืดในอุ้งเชิงกรานปานกลางถึงมาก ( severe endometriosis)
  •         - เชื้ออสุจิไม่แข็งแรง

การรักษาโดยการผ่าตัด
 
        คู่สมรสที่อยากมีลูกบางรายไม่สามารถรักษาได้ด้วยยาหรือการทำ IUI IVF การผ่าตัดก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งของการรักษา เช่นในกรณี
 
  •         - การผ่าตัดในผู้หญิง

            Hysteroscopy : เป็นการผ่าตัดใช้กล้องส่องผ่านทางช่องคลอดเข้าไปในโพรงมดลูก ในกรณีที่มีติ่งเนื้อ หรือเนื้องอกในโพรงมดลูก

            Laparoscopy : เป็นการผ่าตัดใช้กล้องส่องเข้าไปในช่องท้อง ในกรณีที่มีเนื้องอกมดลูก ถุงน้ำรังไข่ ภาวะท่อนำไข่บวมน้ำ หรือเยื่อบุโพรงมดลูกเจริญผิดที่ เพื่อทำการผ่าตัดแก้ไข

            Tubal Reversal : เป็นการผ่าตัดแก้หมัน สำหรับผุ้ที่ทำหมันมาและต้องการแก้หมันเพื่อจะมีลูกได้อีกครั้ง

     
  •         - การผ่าตัดในผู้ชาย

            Percutaneous sperm aspiration (PESA) : เป็นการใช้เข็มเจาะเข้าไปในท่อนำตัวอสุจิ แล้วดูดน้ำอสุจิออกมาเพื่อหาตัวอสุจิ ในกรณีที่ไม่สามารถหลั่งน้ำเชื้อที่มีตัวอสุจิออกมาได้ หรือเคยทำหมันมาก่อน

            Testicular biopsy : เป็นการผ่าตัดนำเอาชิ้นเนื้อของอัณฑะไปตรวจ

            Testicular sperm aspiration (TESA) : เป็นการใช้เข็มเจาะเนื้ออัณฑะไปตรวจเพื่อหาตัวอสุจิ เพื่อนำไปใช้ทำเด็กหลอดแก้ว

            Vasectomy reversal : เป็นการแก้หมันชาย เพื่อให้มีการหลั่งน้ำเชื้อที่มีตัวอสุจิได้ตามปกติ

            Ovarian drilling : ทำระหว่างผ่าตัดส่องกล้อง เป็นการใช้เลเซอร์หรือเข็มไฟฟ้าจี้ที่รังไข่ 4-10 ครั้ง การทำเช่นนี้ทำให้ระดับฮอร์โมนเพศชายในผู้หญิงต่ำลง มีที่ใช้ในผู้ที่เป็นโรค PCOS ที่ล้มเหลวจากการรักษาด้วยยา Clomiphene หรือ Metformin หลังทำอาจจะตอบสนองต่อยาดีขึ้น แต่ต้องระวังผลข้างเคียง คือการสูญเสียเนื้อรังไข่ และภาวะรังไข่หยุดทำงาน