ภาวะมีเลือดออกผิดปกติหลังหมดประจำเดือน
โดย นพ. ชัยสึก จิวะธนะพร
 
           ช่วงอายุโดยเฉลี่ยของวัยหมดระดูในหญิงไทยอยู่ที่ประมาณอายุ 49-50 ปี แต่ก่อนหน้าที่จะหมดประจำเดือน 1-2 ปี การทำงานของรังไข่จะเริ่มลดลง หรือว่าทำงานผิดปกติ มีการตกไข่ไม่สม่ำเสมอ ลักษณะของรอบประจำเดือนจะผิดปกติไปจากเดิมได้ บางคนรอบเดือนมาเร็วขึ้น บางคนมาช้าลง บางคนมากะปริดกะปรอย บางครั้งการที่ไข่ไม่ตกนานๆ จะทำให้เยื่อบุโพรงมดลูกถูกฮอร์โมนกระตุ้นอยู่นานจนหนาตัวมาก แล้วมีเลือดออกมากและนานกว่าประจำเดือนปกติ ลักษณะดังกล่าวจะเป็นอยู่ซักช่วง 1-2 ปี แล้วจากนั้นก็จะเข้าสู่ช่วงวัยหมดประจำเดือน ซึ่งหมายถึงการที่สตรีไม่มีประจำเดือนออกมาเป็นเวลา 12 เดือน

           เมื่อเข้าสู่วัยหมดประจำเดือน ไม่ควรจะมีเลือดออกอีก ถ้ามีเลือดออกควรจะต้องระวังเพราะมีหลายสาเหตุ ที่ทำให้มีเลือดออก และสาเหตุหนึ่งที่สำคัญ และควรได้รับการตรวจวินิจฉัย และรักษาโดยเร็ว คือ มะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก
 
สาเหตุของการมีเลือดออกหลังจากหมดประจำเดือน
 
  • - เยื่อบุโพรงมดลูกบางมากจนเส้นเลือดฝอยแตก และเลือดออกง่าย
  • - ภาวะช่องคลอดที่แห้งมาก จนมีเลือดออกมาจากการแห้งของผนังช่องคลอด
  • - การได้รับฮอร์โมนทดแทนจากภายนอกร่างกาย
  • - มีติ่งเนื้อในโพรงมดลูก เนื้องอกมดลูก เนื้องอกรังไข่
  • - เยื่อบุโพรงมดลูกหนาตัวเกินไป ไม่หลุดลอกออกมา จากการที่มีแหล่งสร้างฮอร์โมนอื่นๆ เช่นเนื้องอกรังไข่ การได้รับสารสเตียรอยด์
  • - มะเร็งของเยื่อบุโพรงมดลูก
  • - มีการอักเสบที่มดลูกหรือปาดมดลูก หรือมะเร็งปากมดลูก
  • - โรคทางอายุรกรรม เช่น ธัยรอยด์ ความผิดปกติของระบบเลือด  
           ภาวะที่กลัวกันและต้องพยายามตรวจเพื่อให้ได้การวินิจฉัยที่แน่นอนก็คือ มะเร็งของโพรงมดลูก ซึ่งบุคคลที่อยู่ในกลุ่มที่เสี่ยงมากกว่าคนทั่วไปคือ
 
  • 1. คนอ้วน
  • 2. มีประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอหรือขาดประจำเดือนบ่อย ๆ ตั้งแต่ก่อนเข้าวัยหมดประจำเดือน
  • 3. หมดประจำเดือนช้า
  • 4. มีภาวะไข่ไม่ตกเรื้อรัง
  • 5. มีเยื่อบุโพรงมดลูกหนาโดยไม่ได้รับการรักษา
  • 6. มีมะเร็งรังไข่หรือมะเร็งเต้านม หรือมีประวัติในครอบครัว พี่ น้อง แม่ ยาย เคยเป็นมะเร็งของระบบอวัยวะสืบพันธุ์
  • 7. ได้รับฮอร์โมนทดแทน หรือได้รับสารเสตียรอยด์ เพรดนิโซโลน
การวินิจฉัยหาสาเหตุของการมีเลือดออกผิดปกติ

           ประวัติของผู้ป่วยและครอบครัวเกี่ยวกับสุขภาพ ตรวจร่างกาย ตรวจเลือดและอาจตรวจเพิ่มเติม ได้แก่
 
  • 1. การทำอัลตราซาวด์ดูอวัยวะระบบสืบพันธ์ มดลูก ความหนาของโพรงมดลูก รังไข่
  • 2. การฉีดน้ำเกลือเข้าไปในโพรงมดลูกเพื่อดูความผิดปกติในโพรงมดลูก เช่นติ่งเนื้อ เนื้องอก
  • 3. การดูดเอาเซลล์เยื่อบุโพรงมดลูกไปตรวจ
  • 4. การส่องกล้องเข้าไปในโพรงมดลูก กรณีสงสัยว่ามีก้อนผิดปกติในโพรงมดลูก
  • 5. การขูดมดลูก เพื่อนำเซลล์ไปตรวจ
การรักษาภาวะเลือดออกผิดปกติหลังหมดประจำเดือน
 
การรักษาขึ้นอยู่กับสาเหตุ เช่น
 
  • - ถ้าโพรงมดลูกบางเกินไปก็ให้ฮอร์โมนเสริม
  • - เนื้องอกหรือติ่งเนื้อในโพรงมดลูกก็ต้องผ่าตัดเอาออก แล้วเอาชิ้นเนื้อไปตรวจ ถ้าเป็นเนื้องอกมดลูกก็เอาเนื้องอกออก
  • - ถ้าถึงขั้นเป็นมะเร็งก็ต้องผ่าตัดมดลูกออก ร่วมกับการให้เคมีบำบัด หรือฉายแสงเป็นต้น
  • - ในรายที่เป็นมากเลือดออกมากอาจจะต้องทำการขูดมดลูกเพื่อหยุดเลือด และเป็นการเอาเซลล์มาวินิจฉัย

           สรุป การมีเลือดออกหลังจากหมดประจำเดือนแล้ว มีสาเหตุหลายอย่าง รวมทั้งการเป็นมะเร็งของปากมดลูกหรือของมดลูก จึงควรไปปรึกษาแพทย์ว่ามีสาเหตุจากอะไร ยิ่งตรวจพบเร็วก็ยิ่งรักษาง่าย