การนับวันไข่ตก
โดย นพ. ชัยสึก จิวะธนะพร

การที่ผู้หญิงมีประจำเดือน เกิดจากการลอกตัวของเยื่อบุโพรงมดลูก โดยปกติรอบเดือนจะมาทุก 28 ± 7 วัน นั่นคือบางคนอาจมีรอบเดือนสั้นทุก 21 วันหรือรอบเดือนยาวสุด 35 วัน เมื่อตอนเริ่มแรกของแต่ละรอบเดือน จะมีฟองไข่เล็กๆจำนวนหนึ่ง ซึ่งจะค่อยๆเจริญเติบโตมากขึ้นทุกวัน จนถึงช่วงกลางรอบก็จะมีไข่ใบที่เจริญเติบโตได้ดีที่สุด ขนาดใหญ่สุด เกิดการตกไข่ขึ้น หลังจากมีการตกไข่แล้ว ประมาณ 14 ± 2 หลังจากไข่ตกก็จะมีการหลุดลอกของเยื่อบุโพรงมดลูกออกมาเป็นประจำเดือน ซึ่งระยะเวลาหลังจากไข่ตกจนถึงวันแรกของการมีประจำเดือนจะค่อนข้างคงที่

ดังนั้นการที่รอบเดือนยาวหรือสั้นจึงขึ้นอยู่กับระยะเวลาในช่วงแรกตั้งแต่ไข่ใบเล็กๆเจริญเติบโตจนเต็มที่ และมีการตกไข่เกิดขึ้น ในแต่ละคน หรือกระทั่งในคนเดียวกัน แต่ต่างรอบเดือนกัน อาจจะมีช่วงเวลานี้ไม่เท่ากัน ดังนั้นเราควรจดวันแรกที่มีประจำเดือนไว้ทุกครั้ง เพื่อเก็บเป็นข้อมูลในการคาดคะเนวันไข่ตก วันที่ควรมีเพศสัมพันธ์ หรือช่วยในการคุมกำเนิดได้หากไม่ต้องการมีบุตร

ไข่ที่ตกมาจะเดินทางเข้าสู่ท่อนำไข่ หากมีเชื้ออสุจิเข้าไปพบ จะเกิดการปฏิสนธิและแบ่งตัวเป็นตัวอ่อน ตัวอ่อนจะเดินทางมายังโพรงมดลูกที่เตรียมไว้แล้ว และฝังตัวเกิดการตั้งครรภ์ขึ้น ใช้เวลาเดินทางเข้าโพรงมดลูก และฝังตัวในเยื่อบุโพรงมดลูก 5-6 วัน หากไม่เกิดการปฏิสนธิ เยื่อบุโพรงมดลูกจะลอกหลุดออกมาพร้อมเลือดเป็นประจำเดือน

การนับรอบเดือน จะนับจากวันแรกของการมีประจำเดือนจนถึงวันแรกของการมีประจำเดือนรอบถัดไป ในผู้หญิงที่มีรอบระดูสม่ำเสมอจึงสามารถคำนวณวันตกไข่ได้ โดยจดวันแรกที่มีประจำเดือน แล้วนับย้อนหลังไปอีก 14 วัน นั่นคือวันที่ไข่ตกในรอบเดือนนั้น หรือง่ายๆก็คือ เกิดการตกไข่ 14 วันก่อนที่จะมีประจำเดือน เช่น รอบเดือน 28 วัน จะตกไข่วันที่ 14 ของรอบเดือน, รอบเดือน 30 วัน จะตกไข่วันที่ 16 ของรอบเดือน ในคนที่มีรอบเดือนสม่ำเสมอจะสามารถทำนายได้ว่าเดือนหน้าจะมีประจำเดือนมาวันไหน เมื่อรู้ว่าจะมีประจำเดือนมาวันไหนก็จะสามารถรู้วันไข่ตกได้โดยนับถอยหลังมา 14 วัน ก็จะเป็นวันไข่ตกนั่นเอง ส่วนคนที่มีประจำเดือนไม่สม่ำเสมอมักจะมีปัญหาในการนับวันตกไข่

มีวิธีการมากมายเพื่อจะดูช่วงของการตกไข่ เช่นดูมูกที่ปากมดลูก วัดอุณหภูมิร่างกาย เราพบว่าในทางปฏิบัติจริงไม่ค่อยได้ประโยชน์ ที่พอจะใช้ได้ในปัจจุบัน คือชุดทดสอบการตกไข่ โดยตรวจวัดระดับ LH จากปัสสาวะ หลักการคือในช่วงใกล้ไข่ตก LH จะเพิ่มมากขึ้น และสูงสุดในวันที่ไข่ตก ( LH surge ) เวลาที่เราใช้ชุดทดสอบจะเกิดแถบสีขึ้นจางๆก่อนในช่วงใกล้ตกไข่ แล้วเข้มขึ้นมากที่สุดในวันที่มีการตกไข่ หลังจากนั้นแถบสีจะจางลงอีกครั้งหลังจากตกไข่ไปแล้ว การตรวจตกไข่ด้วยวิธีนี้ก็เป็นการตรวจวิธีง่ายๆ อาจทำเองดูก่อน ถ้ายังไม่ตั้งครรภ์หรือตรวจไม่พบว่ามีแถบขึ้นแบบไข่ตก ก็ต้องใช้วิธีตรวจเลือดแทน ซึ่งจะให้ความแม่นยำและละเอียดกว่าการตรวจปัสสาวะ

ตัวอย่างการตรวจไข่ตกด้วยปัสสาวะเอง แถบบนสุดเป็นช่วงที่ยังไม่มีการตกไข่ เมื่อเราตรวจไปเรื่อยๆทุกวัน จนกระทั่งแถบล่างสุด จะพบว่าแถบสีแดงตรงกลางมีความเข้มเท่ากันทั้ง 2 เส้น แสดงว่ามีการเพิ่มขึ้นของ ฮอร์โมน LH แล้ว ดังนั้นจะมีการตกไข่เกิดขึ้น ในอีก 12-24 ชม. จึงแนะนำให้มีเพศสัมพันธ์กันในคืนนั้นเลย และซ้ำอีกครั้งในคืนถัดไป เนื่องจากพอไข่ตกแล้วยังสามารถมีชีวิตอยู่ได้อีก 24 ชม. การที่เรามีเพศสัมพันธ์ซ้ำอีกครั้งในวันถัดไปเนื่องจากพอไข่ตกแล้วยังสามารถมีชีวิตอยู่ได้อีก 24 ชม. การที่เรามีเพศสัมพันธ์ซ้ำอีกครั้งในวันถัดไป ก็จะเพิ่มโอกาสที่จะตั้งครรภ์ได้